Kết quả rà soát là cơ sở thực tiễn và khoa học vững chắc để tham mưu cấp có thẩm quyền hoàn thiện cơ chế, chính sách theo hướng đồng bộ, thống nhất, bảo đảm tính liên thông xuyên suốt từ giáo dục, đào tạo đến giải quyết việc làm và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi trong giai đoạn mới. Đây là minh chứng sống động khẳng định sự quan tâm đặc biệt, nhất quán và tầm nhìn chiến lược của Đảng và Nhà nước đối với thế hệ tương lai của các dân tộc anh em trên mọi miền Tổ quốc.

Từ rà soát toàn diện thể chế…

Sự nghiệp phát triển toàn diện vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi luôn giữ vị trí chiến lược đặc biệt quan trọng trong đường lối cách mạng của Đảng và Nhà nước ta qua các thời kỳ. Trong tư duy lãnh đạo và định hướng phát triển đất nước, Đảng và Nhà nước luôn khẳng định giáo dục, đào tạo là quốc sách hàng đầu, phát triển nguồn nhân lực là động lực then chốt, trong đó thế hệ trẻ người dân tộc thiểu số giữ vai trò hạt nhân xây dựng quê hương, củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc và giữ vững an ninh, quốc phòng vùng phên dậu của Tổ quốc.

Đặc biệt, tại cuộc gặp mặt học sinh, sinh viên, thanh niên dân tộc thiểu số xuất sắc, tiêu biểu năm 2025, Tổng Bí thư Tô Lâm đã nhấn mạnh yêu cầu phải tiếp tục quan tâm, chăm lo, bồi dưỡng và đổi mới căn bản chính sách đối với thế hệ trẻ dân tộc thiểu số. Thực hiện Thông báo số 475-TB/VPTW ngày 31/12/2025 của Văn phòng Trung ương Đảng về Kết luận của đồng chí Tổng Bí thư và chỉ đạo giao nhiệm vụ của Thủ tướng Chính phủ, Bộ Dân tộc và Tôn giáo đã khẩn trương vào cuộc với tinh thần trách nhiệm cao nhất.

Qua số liệu rà soát cho thấy, hệ thống văn bản pháp lý liên quan đến trẻ em, học sinh, sinh viên và thanh niên dân tộc thiểu số, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi hiện phân định thành 10 nhóm chính sách lớn đối với người học, bao phủ từ giáo dục mầm non, phổ thông, trường chuyên biệt nội trú, bán trú, dự bị đại học cho đến giáo dục nghề nghiệp, đại học và các cơ chế tín dụng ưu đãi... Chính sách về miễn giảm học phí, hỗ trợ chi phí học tập, cấp bù tiền ăn, tiền ở, tăng cường tiếng Việt cho trẻ trước khi vào lớp Một và bảo tồn chữ viết dân tộc thiểu số đã phát huy giá trị nhân văn sâu sắc, trực tiếp nâng tỷ lệ huy động trẻ đến trường, duy trì sĩ số và giảm đáng kể tỷ lệ học sinh bỏ học ở các thôn bản xa xôi.

Cùng với hệ thống pháp luật của Trung ương, công tác tổ chức thực hiện tại các địa phương đã ghi nhận sự chủ động, linh hoạt đáng khích lệ. Đến nay, đã có 17 trên 34 tỉnh, thành phố trực tiếp ban hành nghị quyết, chính sách đặc thù bằng nguồn ngân sách địa phương nhằm bổ sung trợ cấp sinh hoạt, mở rộng đối tượng thụ hưởng và chăm lo bữa ăn học đường cho học sinh, sinh viên dân tộc thiểu số.

Tại cuộc gặp mặt của Tổng Bí thư Tô Lâm với học sinh, sinh viên, thanh niên dân tộc thiểu số xuất sắc, tiêu biểu tháng 12/2025

Nhận diện những khoảng trống liên thông

Bên cạnh những kết quả, Báo cáo rà soát của Bộ Dân tộc và Tôn giáo cũng chỉ ra những điểm nghẽn, bất cập và khoảng trống cơ chế đang cản trở hiệu quả chính sách. Điểm nghẽn căn bản nhất là tính đồng bộ và liên thông giữa các khâu đào tạo và sử dụng lao động còn rời rạc. Hệ thống chính sách hiện hành được ban hành qua nhiều giai đoạn bởi nhiều cơ quan khác nhau nên tiêu chí thụ hưởng còn chồng chéo, phân tán, nặng về tính chất an sinh, trợ cấp xã hội ngắn hạn mà chưa hình thành chuỗi giá trị dài hạn. Nhiều chính sách hỗ trợ người học rất tốt trong giai đoạn giáo dục phổ thông, nhưng sau khi tốt nghiệp trung học cơ sở hoặc trung học phổ thông, học sinh dân tộc thiểu số lại gặp rào cản lớn về chi phí và định hướng để học tiếp lên đại học hay học nghề.

Đặc biệt, mối liên kết giữa hướng nghiệp, đào tạo nghề, kết nối doanh nghiệp và giải quyết việc làm tại chỗ cho thanh niên dân tộc thiểu số còn thiếu tính hệ thống. Chế độ cử tuyển và dự bị đại học thời gian qua đã có nhiều đóng góp trong tạo nguồn cán bộ tại chỗ, nhưng tỷ lệ bố trí việc làm đúng chuyên ngành sau tốt nghiệp tại một số địa phương còn chưa cao, thiếu cơ chế đặt hàng tiếp nhận ổn định. Một bộ phận lớn thanh niên dân tộc thiểu số sau khi rời trường học thiếu hụt kỹ năng nghề chuyên sâu, kỹ năng số và ngoại ngữ, gặp khó khăn khi tiếp cận nguồn vốn ưu đãi để khởi nghiệp, tự tạo việc làm từ các thế mạnh bản địa như nông nghiệp đặc sản, dược liệu quý hay du lịch cộng đồng. Mặt khác, các định mức hỗ trợ ăn ở, học phẩm ban hành từ nhiều năm trước không còn phù hợp với biến động chỉ số giá cả và chi phí sinh hoạt thực tế hiện nay.

Bộ Dân tộc và Tôn giáo hiện đang trong quá trình thực hiện đề án về tạo việc làm, phát triển dịch vụ, kết nối lao động bền vững trong vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2026-2035

Đến hình thành chuỗi chính sách xuyên suốt

Từ những đánh giá nêu trên, Bộ Dân tộc và Tôn giáo khẳng định, yêu cầu đổi mới tư duy xây dựng chính sách dành cho học sinh, sinh viên, thanh niên dân tộc thiểu số giai đoạn 2026-2035 là phải chuyển mạnh từ phương thức "hỗ trợ theo hoàn cảnh khó khăn" sang mô hình "phát triển năng lực toàn diện và tạo nguồn nhân lực chất lượng cao". Việc thiết kế chính sách phải lấy người học và thanh niên dân tộc thiểu số làm trung tâm, hình thành chuỗi phát triển khép kín theo vòng đời: bắt đầu từ chăm sóc, giáo dục mầm non, nâng cao chất lượng phổ thông, định hướng nghề nghiệp, đào tạo chuyên sâu đại học và sau đại học, đến bố trí việc làm, tín dụng khởi nghiệp và trọng dụng nhân tài. Tiêu chí phân bổ nguồn lực cần tiếp cận tổng hợp dựa trên sự kết hợp hài hòa giữa yếu tố địa bàn, thành phần dân tộc và mức độ thiếu hụt dịch vụ xã hội thực chất, bảo đảm tính ổn định, liên tục và có cơ chế chuyển tiếp phù hợp, không để việc điều chỉnh phân định hành chính làm gián đoạn quá trình học tập của các em.

Trên cơ sở nguyên tắc này, Bộ Dân tộc và Tôn giáo đã tham mưu, đề xuất các nhóm giải pháp mang tính chiến lược, gồm: xây dựng chính sách học bổng và gói hỗ trợ học tập có mục tiêu dành cho sinh viên dân tộc thiểu số thường trú tại các xã khu vực III, thôn đặc biệt khó khăn và xã biên giới đất liền khi theo học đại học trên cả nước; đề xuất thiết lập chương trình về phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao và tài năng trẻ dân tộc thiểu số đồng bộ từ khâu phát hiện, tuyển chọn, cấp học bổng tài năng đến đào tạo sau đại học ở các viện nghiên cứu, trường đại học, kết hợp cơ chế tuyển dụng, chế độ đãi ngộ phù hợp nhằm thu hút các trí thức trẻ trở về phục vụ quê hương; thiết kế chính sách hỗ trợ chuyển tiếp liên thông từ đào tạo sang việc làm và lập nghiệp cho thanh niên dân tộc thiểu số; hoàn thiện cơ chế phối hợp liên ngành và xây dựng trục dữ liệu số đồng bộ về học sinh, sinh viên, thanh niên dân tộc thiểu số, làm nền tảng số hóa trong công tác quản trị, phân bổ chỉ tiêu ngân sách và giám sát, đánh giá hiệu quả tác động chính sách dựa trên kết quả đầu ra thực chất...

Bên cạnh đó, Bộ cũng kiến nghị Quốc hội ưu tiên phân bổ ngân sách tương xứng cho giáo dục, đào tạo và dành nguồn vốn thỏa đáng cho các địa bàn đặc biệt khó khăn, biên giới; kiến nghị Chính phủ chỉ đạo các bộ, ngành liên quan phối hợp chặt chẽ với Bộ Dân tộc và Tôn giáo trong việc nghiên cứu sửa đổi, ban hành các nghị định mới; hoàn thành quy hoạch mạng lưới trường nội trú, bán trú kiên cố, sáng kiến triển khai thí điểm mô hình "Trường học xã hội chủ nghĩa" tại Trường Phổ thông Vùng cao Việt Bắc...

Những đề xuất, kiến nghị xác đáng, tâm huyết xuất phát từ thực tiễn đời sống vùng cao một lần nữa khẳng định sự quan tâm sâu sắc, trách nhiệm và nhất quán của Đảng, Nhà nước đối với con em đồng bào các dân tộc thiểu số. Hoàn thiện chính sách giáo dục, đào tạo và phát triển nguồn nhân lực trẻ dân tộc thiểu số không chỉ mở rộng cơ hội học tập, lập thân, lập nghiệp cho thế hệ thanh thiếu niên nơi vùng cao, biên giới, mà còn kiến tạo nền tảng nhân lực nội sinh vững chắc để vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi bứt phá vươn lên, vững bước cùng cả nước trong kỷ nguyên mới.